ඉතිරි කරන්නන්ට සහ ආයෝජකයින්ට යහපත් වන විශ්වසනීය සහ බලය පවරන පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම
	මුදල් ප්‍රතිපත්තිය සම්ප්‍රේෂණය කිරීමට සහාය දීමෙන් මිල ස්ථායිතාව ළඟා කර ගැනීම සඳහා උපකාර කිරීම
	අවසානයේ දී ආයෝජනය සහ වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කරන කාර්යක්ෂම මූල්‍ය අතරමැදිකරණය සඳහා අනුබල දීම
	වෙළෙඳපොළ තිබෙන ඵලදායී සහ කාර්යක්ෂම මෙහෙයුම් සඳහා පෙළඹවීම හා ආර්ථිකයේ සම්පත් බෙදා හැරීම වැඩි දියුණු කිරීම

මූල්‍ය පද්ධතියේ ව්‍යුහය
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව, බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු, බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු, බලපත්‍රලාභී මූල්‍ය සමාගම්, විශේෂිත කල්බදු සමාගම්, ප්‍රාථමික වෙළෙඳුන්, විශ්‍රාමික සහ අර්ථසාධක අරමුදල්, රක්ෂණ සමාගම්, ග්‍රාමීය බැංකු, කොටස්වෙළඳපල තැරැව්කරුවන්,සුරැකුම්පත් වෙළඳපල අතරමැදියන්, ඒකීය භාර හා සකසුරුවම් සහ ණය දෙන සමූපකාර සමිති වැනි ප්‍රධාන මූල්‍ය ආයතනවලින් ද විදේශ විනිමය වෙළෙඳපොළ, මුදල් වෙළෙඳපොළ, ප්‍රාග්ධන වෙළෙඳපොළ සහ අවිධිමත් මූල්‍ය වෙළෙඳපොළ වැනි ප්‍රධාන මූල්‍ය වෙළෙඳපොළෙන් ද මූල්‍ය පද්ධතියට හා ගෙවීම් සහ පියවීම් පද්ධතියට සම්බන්ධ නෛතික රාමුව වන මූල්‍ය යටිතල පහසුකම්වලින් ද ශ්‍රී ලංකාවේ මූල්‍ය පද්ධතිය සමන්විතයි.

මූල්‍ය පද්ධතියේ ප්‍රධාන ආයතනවල වත්කම් සහ වගකීම් පිළිබඳ දත්ත පහත සඳහන් වගුව සපයයි.

(අ) තාවකාලික
(ආ) සමූපකාර සංවර්ධන දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කළ
(ඇ) කම්කරු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලියාපදිංචි කළ
(ඈ) ශ්‍රී ලංකා රක්ෂණ මණ්ඩලය මගින් නියාමනය කළ
(ඉ) ශ්‍රී ලංකා සුරැකුම්පත් සහ විනිමය කොමිසම මගින් නියාමනය කළ
(ඊ) ප්‍රාරක්ෂකයින්, සීමා සපයන්නන් සහ ආයෝජන කළමනාකරුවන් ඇතුළු ව වෙළෙඳපොළ අතරමැදියන්
* බලපත්‍රලාභී බැංකුවල වත්කම්, බලපත්‍රලාභී මූල්‍ය සමාගම් සහ වෙළෙඳපොළ අතරමැදියන් ලෙස ලියාපදිංචි වූ විශේෂිත කල්බදු සමාගම් නො මැති ව
අ. නො.- අදාළ නොවේ

බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු සහ බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකුවලින් සමන්විත ශ්‍රී ලංකාවේ බැංකු අංශය මූල්‍ය පද්ධතිය අභිභවනය කරයි.2012 සැප්තැම්බර් මස අග වන විට එය මූල්‍ය පද්ධතියේ සම්පූර්ණ වත්කමින් සියයට 56 කි. මුළු මහත් ආර්ථිකයට ම ද්‍රවශීලතාව සැපයීමට අවශ්‍ය වන ධාරිතාව බැංකු සතු නිසා මූල්‍ය පද්ධතියේ ප්‍රධාන භූමිකාව බැංකු නිරූපනය කරයි. ගෙවීම් සේවා සැපයීම සඳහා ද බැංකු වගකීම දරයි. තමන්ගේ මූල්‍ය ගනුදෙනු ක්‍රියාවේ යෙදවීමට සෑම අයෙකුට ම එ යින් පහසුකම් සලසයි. අනෙක් අතට, වත්කම් සහ වගකීම්වල පරිනතියේ අසමතුලිතතාවක් හේතුවෙන් පද්ධතියට සම්බන්ධ අවදානම් තත්ත්ව බැංකුවලට නිර්මාණය කළ හැකි ය. එම නිසා, බැංකුවල විශ්වසනීයත්වය ඉතා වැදගත් ය. ඒ මූල්‍ය පද්ධතිය කෙරෙහි විශ්වාසය පවත්වා ගෙනයාම සඳහා එය දායක වන හෙයින් හා සියළු ම අනෙකුත් මූල්‍ය සහ මූල්‍ය නො වන ඒකකවල ක්‍රියාකාරකම්වල ගැටුමක් ඇති කිරීමට යම් අසමර්ථ වීමකට ශක්තියක් තිබිය හැකි බැවිනි.

වත්කම් පාදක කොට ගෙන සහ සපයන ලද සේවාවල විශාලත්වය පරිදි, බැංකු අංශයේ ඇති මූල්‍ය ආයතනවල ඉතාමත් වැදගත් ම කාණ්ඩය වන්නේ බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකුයි. 2012 සැප්තැම්බර් මස අග වන විට, සමස්ත මූල්‍ය පද්ධතියේ වත්කම්වලින් සියයට 48 ක් සහ බැංකු අංශයේ වත්කම්වලින් සියයට 86 ක් වන වෙළෙඳපොළ කොටස්වලින් බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු විසින් මූල්‍ය පද්ධතිය අභිභවනය කළේ ය. එම නිසා, මූල්‍ය ආයතනවල විශේෂයෙන් ම බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකුවල විශ්වසනීයත්වය මත මූල්‍ය පද්ධතියේ ශක්තිමත්භාවය විශාල වශයෙන් රඳා පවතී.

2012 සැප්තැම්බර් මස අග වන විට, බැංකු අංශය බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු 24 කින් සහ බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු 9 කින් සමන්විත විය. එ සේ වුව ද බලපත්‍රලාභී බැංකු විශාල ප්‍රමාණයක් රටෙහි පැවැතියත්, මූල්‍ය පද්ධතියේ ස්ථායිතාව මූලික ව ම රඳා පවතින්නේ රාජ්‍ය බැංකු දෙකකින් සහ විශාලත ම දේශීය පෞද්ගලික වාණිජ බැංකු හතරකින් සමන්විත විශාලත ම බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු හයෙහි කාර්ය සාධනය සහ මූල්‍ය ශක්තිමත්භාවය මත ය. පද්ධතිමය වශයෙන් වැදගත් වන්නා වූ බැංකු ලෙස සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන මෙම බැංකු හය, බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු අංශයේ වත්කම්වලින් සියයට 77 ක් සහ බැංකු අංශයේ වත්කම්වලින් සියයට 66 ක් නියෝජනය කළේ ය.

බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු අංශය නියෝජනය කළේ සමස්ත මූල්‍ය පද්ධතියේ වත්කම්වලින් සහ බැංකු අංශයේ වත්කම්වලින් පිළිවෙළින් සියයට 8 ක් සහ සියයට 14 කි. ගෙවීම් චක්‍රයේ අතරමැදි භූමිකාවක් නිරූපනය නො කරන බැවින් මූල්‍ය පද්ධතිය මත ඇති කරන බලපෑම සහ විශාලත්වය අනුව බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු සමඟ සසඳන විට බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු අංශයේ පද්ධතිමය වැදගත්කම අන්‍යෙන්‍ය වශයෙන් පහළ මට්ටමක පවතී.

බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු සහ බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු හා සම්බන්ධ තෝරා ගත් සූක්ෂ්ම විචක්ෂණ දර්ශකවල දත්ත පහත සඳහන් සටහන සපයයි. මූල්‍ය පද්ධති සථායිතාව තක්සේරු කිරීමට බැංකු පද්ධති රාමුවෙහි කොටසක් ලෙස එහි සමස්ත සූක්ෂම විචක්ෂණ දර්ශක මූල්‍ය පද්ධතියේ නියාමක වශයෙන් මහ බැංකුව සම්පාදනය කරයි.

විස්තීරණ මූල්‍ය ශක්තිමත්භාව දර්ශක
	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011	2012
බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු
1. ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධන අන්‍රපාතය - පළමු පෙළ ප්‍රාග්ධන අනුපාතය (%)	12.3	11.3	11.9	11.1	12.9	13.0	13.4	12.3
2. ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධන අනුපාතය - මුළු ප්‍රාග්ධන අනුපාතය (%)	13.2	12.7	13.6	13.8	15.4	15.2	15.5	14.5
3. මුළු ණය සහ අත්තිකාරම්හි ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් දළ අක්‍රිය ණය	6.9	5.5	5.0	6.0	8.2	5.1	3.5	3.4
4. ශ්‍රද්ධ අක්‍රිය ණය - ප්‍රාග්ධන අරමුදල්හි ප්‍රතිශතයක් වශයෙන්	16.5	13.0	11.9	16.7	25.3	14.6	9.9	10.9
5. ආංශික ණය ව්‍යාප්තිය (%)
කෘෂිකර්මය සහ ධීවර	-	5.5	5.2	5.4	11.6	13.9	13.3	13.1
නිෂ්පාදනය	-	14.4	16.9	17.9	15.7	13.6	12.6	11.2
සංචාරක කටයුතු	-	2.0	2.2	2.6	2.9	2.3	2.3	2.5
ගමනාගමනය	-	1.9	2.3	2.2	1.7	1.7	2.2	1.7
ඉදි කිරීම්	-	13.9	16.4	14.6	14.6	14.1	11.8	11.4
වාණිජ	-	13.9	13.6	13.8	14.9	15.2	12.0	16.3
නව ආර්ථිකය	-	3.2	1.1	1.1	1.3	1.0	1.0	1.2
මූල්‍ය	-	4.5	5.5	4.9	3.3	4.5	5.4	4.6
යටිතල පහසුකම්	-	1.1	0.9	1.0	1.0	1.1	1.1	5.3
අනෙකුත් සේවා	-	5.8	4.9	6.0	5.2	6.9	7.8	3.2
අනෙකුත් පාරිභෝගිකයින්	-	33.7	30.9	30.6	27.7	25.8	30.7	29.5
6. වත්කම් මත ප්‍රතිලාභය (%)	1.7	1.9	1.9	2.0	1.7	2.5	2.4	2.6
7. හිමිකරු ප්‍රාග්ධනය මත ප්‍රතිලාභය (%)	17.7	16.2	15.0	14.8	11.0	20.8	20.1	21.9
8. ද්‍රවශීලතා අනුපාතය, % දේශීය බැංකු ඒකක	24.5	23.9	24.8	25.7	33.0	29.4	26.2	26.2
9. ශුද්ධ විදේශ විනිමය විවෘත තත්ත්වය - ප්‍රාග්ධන අරමුදල්හි ප්‍රතිශතයක් ලෙස	0.01	0.7	1.2	2.2	(1.5)	(1.1)	(1.6)	0.17
බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු
1. ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධන අනුපාතය - පළමු පෙළ ප්‍රාග්ධන අනුපාතය (%)	25.6	20.8	21.2	21.0	23.6	25.0	21.1	21.1
2. ප්‍රමාණවත් ප්‍රාග්ධන අනුපාතය - මුළු ප්‍රාග්ධන අනුපාතය (%)	19.9	19.8	20.6	25.6	22.0	24.4	20.0	19.5
3.මුළු ණය සහ අත්තිකාරම්හි ප්‍රතිශතයක් වශයෙන් දළ අක්‍රිය ණය	9.5	6.7	6.7	8.9	10.4	7.9	6.8	6.5
4. ශ්‍රද්ධ අක්‍රිය ණය - ප්‍රාග්ධන අරමුදල්හි ප්‍රතිශතයක් වශයෙන්	21.1	21.9	23.0	26.7	30.4	17.8	19.0	20.8
5. වත්කම් මත ප්‍රතිලාභය (%)	2.4	2.0	1.7	1.4	2.4	3.8	2.5	1.8
6. හිමිකරු ප්‍රාග්ධනය මත ප්‍රතිලාභ (%)	13.9	11.7	10.0	6.9	15.3	27.1	17.4	12.9
7. ද්‍රවශීලතා අනුපාතය, % (දේශිය බැංකු ඒකක)	69.4	63.6	61.0	61.9	71.1	74.3	65.4	61.5
මූලාශ්‍රය : ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව

මූල්‍ය පද්ධතියේ සංරචක

ප්‍රධාන මූල්‍ය ආයතනය ලෙස මහ බැංකුව, අනෙකුත් නියාමන අධිකාරීන්, මූල්‍ය ආයතන, වෙළෙඳපොළ, උපකරණ, ගෙවීම් සහ පියවීම් පද්ධතියක්, නෛතික රාමුවක් හා නියාමනයන්ගෙන් මූල්‍ය පද්ධතිය සමන්විත වෙයි. මූල්‍ය පද්ධතිය අතිරික්ත ඒකකවලින් ණය ගැනීම සහ ඌන ඒකකවලට ණය දීම හා සම්බන්ධ ඉතා වැදගත් මූල්‍ය අතරමැදිකරණ කාර්යයන් ක්‍රියාත්මක කරයි. මූල්‍ය පද්ධතිය නිරීක්ෂණය සහ නියාමනය කිරීමට නෛතික රාමුව සහ නියාමන අවශ්‍ය වෙයි. මූල්‍ය පද්ධතියේ ගනුදෙනු නිෂ්කාශනය වීමේ සහ පියවීමේ යාන්ත්‍රණය සිදු වන්නේ ගෙවීම් සහ පියවීම් පද්ධතිය හරහායි..

	නියාමන අධිකාරීන>>
	මූල්‍ය ආයතන>>
	මූල්‍ය වෙළෙ පොළ>>
	මූල්‍ය උපකරණ>>
	ගෙවීම් හා පියවීම් යටිතල පහසුකම්>>

	බැංකු ආයතන නියාමනය සහ අධීක්ෂණය ප්‍රධාන වශයෙන් පාලනය කරනු ලබන්නේ
	1949 අංක 58 දරණ මුදල් නීති පනත , 1988 අංක 30 දරණ බැංකු පනත සහ 1953 අංක 24 දරණ විනිමය පාලන පනත ය.
	මූල්‍ය සමාගම් නියාමනය සහ අධීක්ෂණය
	2011 අංක 42 දරන මුදල් ව්‍යාපාර පනත අනුව පවරා ගෙන ඇත.
	කල්බදු මූල්‍යකරණ සමාගම් නියාමනය සහ නිරීක්ෂණය
	2000 අංක 56 දරණ කල්බදු මූල්‍යකරණ පනත යටතේ මෙහෙයවනු ලබයි
	රජයේ සුරැකුම්පත් සම්බන්ධ ප්‍රාථමික වෙළෙඳුන් නියාමනය සහ අධීක්ෂණය
	1923 අංක 8 දරණ දේශීය භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ආඥා පනතසහ1937 අංක 7 දරණ ලියාපදිංචි කොටස් සහ සුරැකුම්පත් ආඥා පනතඅනුව ක්‍රියාත්මක කරයි.

	බලපත්‍රලාභී වාණිජ බැංකු>>
	බලපත්‍රලාභී විශේෂිත බැංකු>>
	බලපත්‍රලාභී මූල්‍ය සමාගම>>
	ලියාපදිංචි මූල්‍ය කල්බදු ආයතන>>
	බලය ලත් ප්‍රාථමික වෙළෙඳුන්>>

තැන්පතු යනු ගනුදෙනුකරුවකුගේ ගිණුමකට බැර කිරීම සඳහා මූල්‍ය ආයතනයක තබා ඇති මුදලේ එකතුවයි. තැන්පතු වර්ග තුනක් ඇත. ඒවා නම් ඉල්ලුම් තැන්පතු, ඉතුරුම් තැන්පතු සහ ස්ථිර හෝ කාලීන තැන්පතුයි. ඉල්ලුම් තැන්පතු ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිතා කරන්නේ ගනුදෙනු කටයුතු සහ අරමුදල් ආරක්ෂා කිරීම සඳහායි. මෙහි ඇති මුදල් ඉල්ලූ සැණින් ආපසු ලබා ගත හැක. ඉල්ලුම් තැන්පතු පොලියක් උපයන්නේ නැත. එ හෙත් ඉල්ලුම් තැන්පතුකරුවන්ට මුදල් ආපසු ලබා ගැනීමේ දී සහ ගෙවීම් කටයුතුවල දී පහසුකම් සැලසීමට චෙක්පත් පහසුකම්, ස්ථාවර නියෝග, ස්වයංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍ර කාඩ්පත් සහ ණය කාඩ්පත් වැනි සේවා කිහිපයක් බැංකු සපයයි. ඉතුරුම් තැන්පතු පොලියක් උපයයි. එය ගණනය කරනු ලබන්නේ දිනපතා, සතිපතා, මාස්පතා හෝ වාර්ෂික ව ය. ඕනෑ ම වේලාවක දී ඉතුරුම් ගිණුම්වලින් මුදල් ලබා ගත හැක. කෙසේ නමුත්, ආපසු මුදල් ලබා ගැනීමේ වාර ගණන මසකට වාර හතරකට වඩා වැඩි වුවහොත් එම මාසය සඳහා පොලිය ගෙවනු නො ලැබේ. ඉතුරුම් තැන්පතුකරුවන්ට ගනුදෙනුවල විස්තර ඇතුළත් පාස් පොත් හෝ ප්‍රකාශන මූල්‍ය ආයතන නිකුත් කරයි. එ ලෙස ම ස්වයංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍ර සහ ණය කාඩ්පත් වැනි සේවා ද සපයයි. ස්ථාවර සහ කාලීන තැන්පතු යනු යම්කිසි නිශ්චිත කාල පරිච්ඡේදයක් සඳහා මූල්‍ය ආයතනවල තබා ඇති මුදල් වේ. ඒවා කෙටි, මධ්‍යම හෝ දිගු කාලීන විය හැක. මුදල් ආපසු ලබා ගත හැක්කේ කල් පිරෙන දිනයට පෙර දිනයක දී පමණි. ඒ සඳහා කලින් දැනුම් දීමක් අවශ්‍ය ය. මෙහි දී දඬුවමක් පැනවිය හැක. ඇපයක් ලෙස තැන්පතුව භාවිතා කර මූල්‍ය ආයතනවලින් ණය ලබාගැනීමට පහසුකමක් ස්ථාවර/කාලීන තැන්පත්කරුවන්ට ඇත.
ණය
ණයක් යනු එකඟ වූ පොලී අනුපාතිකයකට එකඟ වූ දිනවල දී වාරික ව හෝ එකවර නැවත ගෙවිය යුතු ය යන කොන්දේසිය මත ණය කරුවෙකුට ණය දෙන්නෙකු, සාමාන්‍යයෙන් මූල්‍ය ආයතනයක්, විසින් සපයනු ලබන නිශ්චිත මුදල් ප්‍රමාණයකි. බොහෝ අවස්ථාවල දෙනු ලබන ණය සඳහා යම් ආකාරයක ආරක්ෂණයක් මූල්‍ය ආයතනවලට අවශ්‍ය වෙයි.

භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර
භාණ්ඩාගාර බිල්පත් යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ වසරක් දක්වා කල්පිරීම් කාලයක් ඇති රජයේ සුරැකුම්පත් ය. දේශීය භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ආ‍‍ඥා පනතෙහි ඇතුළත් නියෝග යටතේ ශ්‍රී ලංකා රජය වෙනුවෙන් මහ බැංකුවේ රාජ්‍ය ණය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් භාණ්ඩාගාර බිල්පත් නිකුත් කරයි. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් නිකුත් කරනු ලබන්නේ දින 91, දින 182 සහ දින 364 ක පරිණත කාලයකට ය. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ශුන්‍ය කූපන් සුරැකුම්පත් වේ. කල් පිරීමේ දී ගෙවනු ලබන මුහුණෙහි ප්‍රකාශිත අගයට වට්ටමක් සහිත ව අලෙවි කරනු ලැබේ. හිමිකරුට ලැබෙන පොලී ආදායම වන්නේ මිල දී ගන්නා අගය සහ මුහුණතෙහි ප්‍රකාශිත අගය අතර වෙනසයි. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් ද්‍රවශීල වත්කම් ලෙස සලකනු ලැබේ. ඒ ද්විතියික වෙළෙඳපොළේ ඒවා පහසුවෙන් අලෙවි කළ හැකි බැවින් හා මුදල් බවට පත් කළ හැකි බැවිනි. භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර මධ්‍ය සහ දිගු කාලීන රජයේ සුරැකුම්පත් වේ. ඒවා නිකුත් කරනු ලබන්නේ අවුරුදු 2 සිට අවුරුදු 20 අතර කල් පිරීමේ කාල පරාසවලිනි. ලියාපදිංචි කොටස් සහ සුරැකුම්පත් ආඥා පනතෙහි ඇතුළත් නියෝග යටතේ ශ්‍රී ලංකා රජය වෙනුවෙන් මහ බැංකුවේ රාජ්‍ය ණය දෙපාර්තමේන්තුව විසින් භාණ්ඩාගාර බැඳුම්කර නිකුත් කරනු ලැබේ. ඒවා වසරකට දෙ වතාවක් ගෙවනු ලබන පොලියක් සහිත සුරැකුම්පත් වේ. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර රජය විසින් සහතික කරනු ලැබේ. නො ගෙවා පැහැර හැරීමේ අවදානමක් නො මැති බැවින් අනෙකුත් සියළු ම ආයෝජනයන්ට වඩා මේවා සුරක්ෂිත ය. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර ප්‍රාථමික වෙළෙඳුන්ට වෙන්දේසියක දී විකිණිය හැකි නිසා සහ ඔවුන් එම සුරැකුම්පත් නැවතත් මහජනයාට අලෙවි කරන නිසා මිලට ගෙන අලෙවි කළ හැකි සුරැකුම්පත් වේ. භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර මත ඇති ප්‍රතිලාභය තීරණය කරනු ලබන්නේ වෙළෙඳපොළයි. එය සක්‍රිය සහ ද්‍රවශීල වෙළෙඳපොළකි. 2004 වසරේ සිට, නිර්ලේඛන ස්වරූපයෙන් (ලේඛන රහිත ව) භාණ්ඩාගාර බිල්පත් සහ බැඳුම්කර නිකුත් කරනු ලබන අතර මහ බැංකුවේ ලංකාසෙක්‍යු පද්ධතියට විද්‍යුත් මාධ්‍යයෙන් ගනුදෙනු වාර්තා කරනු ලැබේ.

ප්‍රතිමිලදී ගැනිමේ ගිවිසුම
ප්‍රතිමිලදී ගැනිමේ ගිවිසුම යනු නියම කර ගත් ඉදිරි දිනයක දී ස්ථාවර මිලකට එම සුරැකුම්පත ම හෝ ඒ හා සමාන සුරැකුම්පත් නැවත මිල දී ගැනීමේ පොරොන්දුවක් සහිත ව නිශ්චිත මිලකට මුදල් ලබා ගැනීම සඳහා සුරැකුම්පත් (සාමාන්‍යයෙන් රජයේ සුරැකුම්පත්) අලෙවි කිරීම සම්බන්ධ ව පවත්නා විධිවිධානයි. අලෙවි කිරීමේ මිල සහ ප්‍රතිමිලදී ගැනීමේ මිල අතර වෙනස වන්නේ පොලී ආදායමයි. සුරැකුම්පත් මිල දී ගන්නා ගැනුම්කරුගේ පාර්ශ්වයෙන් බලන කල මෙම ගිවිසුම ප්‍රතිවිකුණුම් ගිවිසුම වශයෙන් හැඳින්වේ. ප්‍රතිමිලදී ගැනීමේ ගිවිසුමක් ගිවිසුමට පාදක වූ සුරැකුම්පත් ඇපයට තබා ගත් ණයකට සමාන වේ. බොහෝ ප්‍රතිමිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් ඉතා කෙටි කාලීන මුදල් වෙළෙඳපොළ උපකරණ වේ.

වාණිජ පත්‍ර
වාණිජ පත්‍ර යනු තමන්ගේ ම භාවිතය සඳහා අරමුදල් නගා සිටුවීම පිණිස පෞද්ගලික අංශයේ සමාගම් විසින් සහ බැංකු හා අනෙකුත් මූල්‍ය අතරමැදියන් විසින් නිකුත් කරනු ලබන කෙටි කාලීන, ඇපයට තැබිය නො හැකි (අනාරක්ෂිත) ණය සුරැකුම්පත් වේ. විශාල අගයක් ඇති ණය දීමට සුදුසු (ඉහළ ශ්‍රේණිතග කිරීමක් සහිත) සහ ගෙවීමේ දී අමතර බැංකු ඇප ඇති ආයතන විසින් මේවා සාමාන්‍යයෙන් නිකුත් කරනු ලැබේ. වාණිජ පත්‍ර සාමාන්‍යයෙන් අලෙවි කරනු ලබන්නේ වට්ටමක් ඇති ව ය. එ හෙත් සමහරකට පොලී ගෙවයි.

සාංගමික බැඳුම්කර සහ ණයකර
සාංගමික බැඳුම්කර වන්නේ නිකුත් කරන්නාට පොලිය ගෙවීම සහ කල් පිරීමේ දී මුල් මුදල මුදා හැරීම සඳහා බැඳී සිටින පෞද්ගලික අංශයේ සමාගම්වලට අයත් මධ්‍ය සහ දිගුකාලීන සුරැකුම්පත් වේ. විශේෂිත වත්කමක් මගින් ආවරණය නො වන සාංගමික බැඳුම්කර ණයකර නමින් හැඳින්වේ.
ණයකර යනු නිකුත් කරන්නාගේ සාමාන්‍ය ණයෙන් පමණක් ආවරණය වන පෞද්ගලික අංශයේ සමාගම්, බැංකු සහ අනෙකුත් මූල්‍ය ආයතන නිකුත් කරනු ලබන අනාරක්ෂිත, මධ්‍ය සහ දිගුකාලීන, පොලී සහිත බැඳුම්කර වේ. විශාල, මනා ලෙස පිහිටුවන ලද ආයතන විසින් සාමාන්‍යයෙන් ණයකර නිකුත් කරනු ලැබේ. ණයකර හිමියන් සලකනු ලබන්නේ ණයහිමියන් ලෙස ය. නිකුත් කරනු ලබන සමාගමේ ද්‍රවශීලතා අවස්ථාවක දී කොටස්කරුවන්ට පෙර ගෙවීම් ලැබීම සඳහා ඔවුන් හිමිකම් ලබයි.

වත්කම් මගින් ආවරණය වන සුරැකුම්පත්
වත්කම් මගින් ආවරණය වන සුරැකුම්පත් යනු උකස්කර, ණය හෝ අය කර ගත හැකි දේ ඇපයට තබන ලද (ආරක්ෂිත) බැඳුම්කර වේ. උකස්කර, ණය, ණය වාරික, ණය කාඩ්පත් හෝ අනෙකුත් අය කර ගත හැකි දේ වත්කම් මගින් ආවරණය වන සුරැකුම්පත් විකුණන භාරකාර මණ්ඩලයකට හෝ විශේෂිත අරමුණ වාහකයෙකුට නිකුත් කරනු ලබන ආයතනය විසින් මහජනයාට අලෙවි කරනු ලබයි. වත්කම් මගින් ආවරණය වන සුරැකුම්පත් පොලී සහිත උපකරණයි. රක්ෂණ හෝ ඇප සහතික භාවිතය හරහා ඒවා බොහෝ විට ඉහළ අගයකට නංවයි.

කල්බදු මූල්‍ය
කල්බදු මූල්‍ය ප්‍රාග්ධනය හෝ කල් පවත්නා උපකරණ මිල දී ගැනීම සඳහා මූල්‍යකරණය කිරීමට සපයන ලද අවකාශයි. එහි දී ප්‍රාග්ධනය සහ පොලියත් සහිත ව මුළු වියදම ආවරණය වන පරිදි ගෙවීමකට එකඟ ව නීතිමය හිමිකරු (කල් බදු දෙන්නා) බදු ගැනුම්කරුට උපකරණය ණයට දෙයි. වත්කම භාවිතා කිරීමෙන් ලැබෙන සිය‍ළු ම ප්‍රතිලාභ බදු ගැනුම්කරු ලබා ගන්නා අතර නඩත්තුව, රක්ෂණය සහ බදු වැනි එහි හිමිකම ආශ්‍රිත වියදම් දරයි. ණයෙහි ප්‍රාග්ධනය සහ පොලී ගෙවීම්වලින් සම්පූර්ණයෙන් ම නිදහස් වූ විට බදු ගැනුම්කරුට උපකරණයේ නීතිමය හිමිකම පනවනු ලබයි.

කොටස්
කොටස් යනු සමාගමක හිමිකාරත්වයෙන් කොටසක් නියෝජනය කරනු ලබන සුරැකුම්පත් වේ. ඒවා සමාගමේ ආදායම් සහ වත්කම්වලට හිමිකම් පෑමකි. සමාගමේ ලාභයෙන් ප්‍රතිශතයක් වන ලාභාංශ කොටස් හිමියන්ට ගෙවනු ලැබේ.

මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිලි
මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිල්ලක් යනු වෙනත් වි‍ෙශ්ෂිත මූල්‍ය උපකරණයකට, දර්ශකයකට හෝ වෙළෙඳ ද්‍රව්‍යකට සම්බන්ධ වන මූල්‍ය උපකරණයකි. ඒ හරහා පොලී අනුපාතික අවදානම, විදේශ විනිමය අවදානම, සාමාන්‍ය කොටස් සහ භාණ්ඩ මිල අවදානම වැනි විශේෂිත මූල්‍ය අවදානම් තමන්ගේ ම හිමිකමින් මූල්‍ය වෙළෙඳපොළේ අලෙවි කළ හැක. මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිල්ලක අගය ලැබෙනුයේ වත්කමක් හෝ දර්ශයක් වැනි පාදක වූ අයිතමයක මිලෙනි. අවදානම් කළමනාකරණය, වාණිජ ගනුදෙනු සහ මූලය උපකරණවල දී මූල්‍ය අලාභවලට එරෙහි වන ආරක්ෂාකාරී ඉදිරි රැකුම හා වෙළෙඳපොළ සහ සමපේක්ෂණය අතර තීරක තීන්දු සඳහා මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිලි භාවිතා කළ හැක. මේවා වෙනස් වර්ග දෙකකින් ඇත. එනම් ඉදිරිය සහ ඒ සම්බන්ධ උපකරණ හා විකල්පයි. ඉතාමත් ප්‍රචලිත ඉදිරි උපකරණ වනුයේ ඉදිරි ගිවිසුම්, අනාගත ගිවිසුම්, ඉදිරි අනුපාතික ගිවිසුම් සහ පොලී අනුපාත හුවමාරුවයි. මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිලි අත්පිට අලෙවි කරයි. මූල්‍ය ආයතනවලින් ඒවා මිල දී ගත හැකි ය. එ සේ නැතිනම් ඒවා ප්‍රාමාණික නිෂ්පාදන බැවින් සංවිධානය කළ හුවමාරු ක්‍රම මගින් මිලට ගත හැකි ය. එ හෙත් මූල්‍ය ව්‍යුත්පන්න ලියවිලි ශ්‍රී ලංකාවේ තව ම පුළුල් ලෙස භාවිතා නො කරයි. ඉදිරි ගිවිසුම්, ඉදිරි අනුපාතික ගිවිසුම් සහ පොලී අනුපාත හුවමාරුව වැනි උපකරණ සංවර්ධනය වීමට පටන් ගත්තා පමණි.

ගෙවීම් සහ පියවීම් යටිතල පහසුකම්
මූල්‍ය පද්ධතියේ ඇති ඉතාමත් වැදගත් කාර්යයන්ගෙන් එකක් වන්නේ ගෙවීම්වල සහ සුරැකුම්පත් ගනුදෙනුවල සුරක්ෂිතතාව සහ කාර්යක්ෂමතාව සහතික කිරීමයි. විශාල වටිනාකම් සහ කුඩා වටිනාකම්වල ගෙවීම් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා සපයනු ලබන වෙනස් පද්ධති මූල්‍ය යටිතල පහසුකම් ලෙස සඳහන් වෙයි. තනි තනි වශයෙන් හෝ ආයතන අතර ඇති මූල්‍ය පොරොන්දු නිරවුල් කිරීම සඳහා මූල්‍ය ආයතනවල පවතින ගිණුම්වල මුදල් මාරු කිරීමට ගෙවීම් සහ පියවීම් පද්ධති බලය පවරයි.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන, නිශ්කාෂණ සහ නිරවුල් කිරීමේ පද්ධති වන්නේ

	සීමාසහිත ලංකා ක්ලියර් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අන්තර් බැංකු චෙක්පත් නිශ්කාෂණ පද්ධතිය වන ඡායාගත චෙක්පත් පිළිබිඹු නිශ්කාෂණ පද්ධතිය
	සීමාසහිත ලංකා ක්ලියර් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන අන්තර් බැංකු ගෙවීම් පද්ධතිය
	ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන තත් කාලීන දළ පියවීම් පද්ධතිය සහ නිර්ලේඛන සුරැකුම්පත් පියවුම් ක්‍රමය අඩංගු ලංකා සෙට්ල්